Veel likken of kauwen: stress, verveling of iets medisch?

Normaal likken is kort, heeft een aanleiding en stopt vanzelf: zijn poten na een natte wandeling, zijn vacht na het eten. Kijk naar een combinatie van vijf kenmerken om te bepalen of het te veel is: is het steeds dezelfde plek, is het moeilijk te onderbreken, gaat hij direct door als je stopt met afleiden, gebeurt het terwijl hij verder ontspannen ligt, en is er zichtbare schade zoals vochtige vacht, rode huid of een kale plek? Eén kenmerk kan toeval zijn; drie samen is een reden om een afspraak te maken. Houd een week bij hoe vaak en hoe lang, want "veel" zegt niets in de wachtkamer.

Dat verdient een maag-darmonderzoek, en dat is geen voorzichtigheid maar wat het onderzoek aanraadt. Bécuwe-Bonnet en collega's onderzochten negentien honden die opvallend veel oppervlakken likten, naast tien gezonde controlehonden. Bij veertien van de negentien werd een maag-darmaandoening vastgesteld, waaronder lymfocytair-plasmacytaire infiltratie van het darmslijmvlies, chronische pancreatitis en bij één hond een vreemd lichaam in de maag.

Na behandeling van die aandoening nam het likken bij tien van de zeventien honden die het traject afmaakten duidelijk af, en verdween het bij negen volledig. De conclusie van de auteurs: onderzoek eerst de maag en darm voordat je aanneemt dat het gedrag is. Let ook op bijkomende signalen: smakken, veel slikken, gras eten, en of het vaker rond de maaltijden gebeurt.

Pootlikken is het klassieke beeld van een allergische huidontsteking. Atopische dermatitis treft mogelijk 10 tot 15 procent van de hondenpopulatie, begint bij aangedane honden meestal tussen een half jaar en drie jaar oud, en heeft in 40 tot 75 procent van de gevallen een seizoenscomponent. Het bijbehorende beeld is likken en kauwen aan de voeten, krabben achter de elleboog, met het gezicht wrijven en uitslag op de buik, achter de voorbenen en rond de staartbasis.

Andere mogelijkheden bij pootlikken zijn een schimmel- of gistinfectie tussen de tenen, een grasaar, contactirritatie van strooizout of schoonmaakmiddel, en pijn in dat been. Likt hij altijd dezelfde poot, laat dan ook het gewricht erboven nakijken.

Maak een afspraak als het likken meer dan een paar dagen aanhoudt, als je een vaste plek ziet, als er iets aan de huid verandert, of als je hond oppervlakken likt. Bel dezelfde dag bij een open, vochtige of ruikende plek, een verdikking, kreupelheid op het been dat hij likt, braken of diarree naast het oppervlakken likken, een sterke toename in enkele dagen, of als hij gromt of hapt wanneer je bij de plek komt — dat laatste wijst op pijn.

Neem je logboek en een filmpje mee, en vraag bij eenzijdig likken expliciet om aandacht voor het gewricht of de wervelkolom onder die plek.

Spanning kan meespelen, maar het is een conclusie aan het eind van het traject en geen startpunt. De reden is dat de medische oorzaken vaak en goed behandelbaar zijn: bij oppervlakken likken werd in onderzoek bij veertien van negentien honden een maag-darmaandoening gevonden, en atopische dermatitis treft mogelijk 10 tot 15 procent van alle honden. Ga dus pas uit van stress wanneer huid, allergie, pijn en maag-darm zijn nagekeken en er niets is gevonden, of wanneer de gevonden aandoening behandeld is en het likken blijft.

Omgekeerd sluit een medische vondst een spanningscomponent niet uit. Bij een likgranuloom is behandeling van de ontsteking, de eventuele infectie én de gedragskant meestal nodig om het echt op te lossen.

Een likgranuloom is een verdikte, kale, vaak rode en soms open plek die ontstaat door langdurig likken op dezelfde plek. Volgens VCA Animal Hospitals zit het het vaakst op de onderste ledematen, met name bij het voorpootgewricht, en zijn middelgrote tot grote rassen gevoeliger — dobermann, duitse dog, labrador, weimaraner, golden retriever en boxer worden genoemd.

Het gaat niet vanzelf weg, omdat er een cyclus op gang komt: de schade veroorzaakt irritatie, de irritatie lokt likken uit, en het likken vergroot de schade, vaak met een infectie erbij. De meeste honden hebben behandeling nodig die alle drie de kanten aanpakt: de ontsteking, de infectie en de gedrags- of spanningscomponent. Alleen een kap omdoen stopt de schade tijdelijk maar behandelt niets.

Nee, en bij juist deze hond is het extra ongunstig. Volgens de Merck Veterinary Manual verspreidt een actieve diffuser microdruppels die op de vacht neerslaan, waarna het dier ze bij het poetsen binnenkrijgt. Een hond die zijn vacht al urenlang likt, krijgt dus de hoogste inname.

Een aantal oliën is bij honden levertoxisch, waaronder berkenteer, cassia, kaneel, pennyroyal en theeboom. Andere kunnen toevallen uitlokken, zoals berk, ceder, eucalyptus, hysop, salie, wintergroen en absint. Symptomen zijn onder meer braken, lusteloosheid, kwijlen, coördinatieverlies en niet willen eten. Breng nooit onverdunde olie op je hond aan en zet de diffuser uit in ruimtes waar hij komt. Voor rust werken een vaste routine, een afgeschermde slaapplek en minder prikkels beter, zonder risico.

Nee. Als er jeuk of pijn onder zit, vraag je hem iets wat hij niet kan laten, en dan is corrigeren alleen onaangenaam. Zit er wel een gedragscomponent in, dan verhoogt straffen de spanning, wat het likken eerder versterkt. Bovendien is jouw aandacht — ook boze aandacht — voor veel honden een reactie die het gedrag bekrachtigt. Werk in plaats daarvan met afleiden en belonen: roep hem, geef hem iets te doen, en beloon dat hij daarmee bezig is. En haal ondertussen de oorzaak weg, want afleiden alleen lost niets op.

Ja, bij sommige rassen speelt genetica mee. Onderzoekers van Tufts University en de University of Massachusetts Medical School vonden een locus op chromosoom 7, bij het gen CDH2, die samenhangt met compulsief gedrag bij honden. Het onderzoek keek naar flanksabbelen en dekensabbelen bij dobermanns, een ras dat hier samen met de bulterriër gevoelig voor is: 60 procent van de honden met meerdere compulsieve gedragingen had het risico-DNA, tegenover 22 procent bij niet-aangedane honden.

Dat verandert de volgorde niet. Compulsief gedrag is een diagnose die je stelt wanneer het gedrag repetitief en vast in vorm is, moeilijk te onderbreken, ten koste gaat van andere bezigheden en blijft bestaan nadat de medische oorzaken zijn behandeld. Ook bij een ras met verhoogd risico begin je dus met de dierenarts.

Meestal niet. Likken van mensen is sociaal contactgedrag en hoort bij het normale repertoire; het wordt alleen een aandachtspunt als het dwingend wordt of als je het onprettig vindt, en dan los je het op met afleiden en belonen van iets anders in plaats van met verbieden. Let wel op één ding: korte lik- en slikbewegingen zonder dat er iets te likken valt zijn iets anders — dat is een stresssignaal over de situatie van dat moment. Onderzoek van Albuquerque en Mills liet zelfs zien dat honden vaker hun mond likken bij het zien van een negatieve menselijke gezichtsuitdrukking, dus soms reageert je hond op jouw gezicht. Meer over likken dat op jou gericht is, staat in waarom likt mijn hond mij steeds.