Mijten en luizen bij kippen: hoe herken je het en wat werkt?
Mijten en luizen zorgen voor irritatie, beschadigde veren en onrust in je kippengroep. Je herkent mijten aan rode puntjes op de zitstokken en luizen aan geelbruine vlekjes tussen de veren. Verwarrend genoeg is de bekendste "bloedluis" eigenlijk helemaal geen luis maar een mijt — en er is ook nog een derde parasiet, de kalkpootmijt, die zich heel anders gedraagt. Elke soort vereist een andere aanpak om effectief bestreden te worden.
📌 Belangrijk om te weten
- "Bloedluis" is officieel geen luis maar een mijt (Dermanyssus gallinae) — de naam is misleidend
- Mijten hebben 8 poten, luizen hebben 6 — een betrouwbaar onderscheid onder de loep
- Kalkpootmijt is een derde, apart probleem: uitgezette schubben op de poten, andere behandeling dan bloedmijt
- Een wit doekje over de zitstok wrijven is de snelste test op bloedmijt
- Behandeling van zowel de kippen als het volledige hok is nodig voor succesvolle bestrijding
Herken je mijten of luizen bij je kippen?
Situatie-index:
- Je kip krabt overmatig, vooral 's morgens vroeg → vaak mijten
- Kleine bewegende puntjes tussen de veren → luizen
- Rode of grijze vlekjes op zitstokken → bloedmijten
- Uitgezette, witte schubben op de poten → kalkpootmijt
- Dof, beschadigd verenkleed en bleke kammen → ernstige parasietenbesmetting
- Kippen willen niet meer op stok slapen → mijten in het hok
💡 "Bloedluis" is eigenlijk geen luis — en dat is belangrijk om te weten
De term "bloedluis" is misleidend. Het diertje (Dermanyssus gallinae) is officieel geen luis maar een mijt — ook wel rode vogelmijt genoemd. Het verschil is meer dan een taalkundige kwestie: mijten en luizen gedragen zich anders, dus de bestrijding verschilt ook.
Een betrouwbaar visueel onderscheid: mijten hebben 8 poten (net als spinnen), luizen hebben er 6. Onder een loep is dit goed te zien. Mijten zoals de bloedmijt leven niet permanent op de kip — ze komen 's nachts eten en verstoppen zich overdag in het hok. Luizen blijven hun hele leven op de kip zelf.
Bloedmijt (vaak "bloedluis" genoemd): rode puntjes die 's nachts komen
Bloedmijten zijn kleine, rode tot grijze parasietjes van 0,5-1 millimeter groot. Ze verstoppen zich overdag in kieren, naden en onder losse schors van zitstokken. 's Nachts kruipen ze op de kippen om bloed te zuigen, en kunnen daarna maandenlang zonder voedsel overleven — ook als het hok leegstaat.
Je herkent mijten aan deze signalen: je kip krabt zich vaker dan normaal, vooral rond de nek en onder de vleugels. De veren zien er dof uit en kunnen breken door het constante krabben. Bij een ernstige besmetting worden de kammen bleek door bloedverlies.
Snelle test: het witte doekje
Veeg met een wit doekje of stuk keukenpapier over de onderkant van de zitstokken, het liefst 's ochtends vroeg. Rode of grijze strepen op het papier zijn een duidelijk teken van bloedmijt. Voor een grondiger controle: hang een opgerold stukje golfkarton (zoals de binnenverpakking van beschuit) in een kort buisje onder de zitstok. Mijten kruipen er 's ochtends in om te schuilen — haal het 's middags eruit en vouw open om te zien hoeveel het er zijn.
Luizen ontdekken: altijd aanwezig op de kip
Kippenluizen (Menopon gallinae) zijn 1-2 millimeter grote, geelbruine parasietjes die permanent op de kip leven. Ze voeden zich met huidschilfers, veren en bloedkorsten, niet met bloed zoals mijten.
Luizen vind je vooral bij de basis van de veren rond de nek, onder de vleugels en rond de cloaca. Ze bewegen zich snel tussen de veren door als je ze zoekt. Hun eitjes (neten) zitten vast aan de veerschaft als kleine, witte ovalen.
Een kip met luizen krabt zich de hele dag door en vertoont onrustig gedrag. Het verenkleed wordt rafelig omdat luizen de veren beschadigen door erop te kauwen.
Kalkpootmijt: een derde, apart probleem
Kalkpootmijt is geen variant van bloedmijt of luis, maar een aparte mijtensoort die onder de beenschubben van de kip leeft, niet in de veren. De mijt zelf is met het blote oog niet te zien, maar de symptomen wel: de schubben op de poten zetten uit en worden wit en korstachtig. Onbehandeld kan dit leiden tot kreupelheid en in ernstige gevallen tot verlies van tenen of poten.
Kalkpootmijt komt vaker voor bij oudere kippen en vraagt een heel andere behandeling dan bloedmijt of luizen: insmeren van de poten met vaseline of olie verstikt de mijten onder de schubben. Sprays die voor bloedmijt of luizen werken, hebben hier geen effect omdat de mijt zich onder de huid bevindt.
Wanneer wordt een parasietenbesmetting ernstig?
Alarmsignalen die snel ingrijpen vereisen
Een lichte parasietenbesmetting valt vaak pas op door toegenomen krabgedrag. Maar enkele signalen vragen om directe actie omdat de gezondheid van je kippen in gevaar komt.
- Bleke kammen en lellen door bloedverlies bij mijten
- Kippen weigeren op de zitstokken te slapen
- Minder of geen eieren, soms met bloedvlekken erop
- Gewichtsverlies en verminderde eetlust
- Kale plekken door excessief krabben en pikken
- Sloomheid en apathisch gedrag
Bij jonge kippen of zwakkere dieren kunnen parasieten sneller tot bloedarmoede leiden. Dit is een rode vlag die een behandeling niet kan wachten.
Verschil in ernst tussen bloedmijt, luizen en kalkpootmijt
| Parasiet | Locatie | Risico |
|---|---|---|
| Bloedmijt ("bloedluis") | Vooral in het hok, 's nachts op de kip | Hoog — bloedarmoede mogelijk binnen weken |
| Luizen | Permanent op de kip, tussen de veren | Matig — vooral irritatie, zelden levensbedreigend |
| Kalkpootmijt | Onder de beenschubben | Matig tot hoog — onbehandeld kan tot verlies van poten leiden |
Beide veren-parasieten kunnen zich in warme omstandigheden explosief vermeerderen. In de zomer kan een kleine besmetting binnen een maand uitgroeien tot een ernstig probleem.
Effectieve behandeling van bloedmijt
Professionele mijtensprays en hun werking
Commerciële mijtensprays bevatten meestal pyrethroïden of andere insecticiden die mijten doden bij contact. Bekende merken zijn Ardap, Exzolt en Red Mite Protector. Deze producten werken binnen 24-48 uur na toepassing.
- Spray zowel de kippen als het complete hok in
- Let extra op kieren, naden en zitstokken waar mijten zich verstoppen
- Herhaal de behandeling na 7-10 dagen om nieuwe mijten uit eitjes te doden
- Draag handschoenen en vermijd inademing van de spray
- Gebruik geen eieren gedurende de aangegeven wachttijd (meestal 1-7 dagen)
Bloedluisbakjes met olie: een goedkope DIY-aanvulling
Bloedmijten kunnen niet springen, alleen lopen. Door bakjes met olie onder de zitstokken te plaatsen, komen mijten die naar de kip willen lopen vast te zitten in de olie en gaan ze dood. Dit werkt specifiek voor bloedmijt, omdat deze 's nachts vanuit het hok naar de kip migreert — luizen leven al permanent op de kip, dus dit middel werkt niet tegen luizen.
Hokreiniging als basis van mijtenbestrijding
Mijten bestrijden lukt alleen als je het hele hok grondig aanpakt. Ze kunnen maandenlang overleven zonder kippenbloed, dus een gedeeltelijke behandeling lost het probleem niet op.
- Verwijder alle oude bodembedekking en nestmateriaal
- Spuit alle hoeken, kieren en naden in met een harde straal water
- Laat het hok volledig drogen voordat je behandelingsproducten aanbrengt
- Vervang poreuze materialen zoals houten zitstokken bij ernstige besmetting
- Breng nieuwe bodembedekking pas aan na de volledige behandeling
Deze grondige aanpak vormt de basis. Zonder een schoon hok hebben behandelingsproducten weinig zin omdat de mijten zich gewoon opnieuw vestigen.
Dit kan helpen bij de aanpak van bloedmijt: onderstaande producten sluiten aan op de stappen hierboven.
We selecteren producten op basis van praktische eigenschappen. Via sommige links ontvangen we een kleine commissie — zonder extra kosten voor jou.
Luizen aanpakken bij kippen
Poeders en sprays specifiek voor luizen
Luizenbestrijding focust op de kippen zelf omdat deze parasieten permanent op hun gastheer leven. Kiezelgur (diatomeeënaarde) is een natuurlijke optie die luizen uitdroogt door hun waslaag te beschadigen.
Diatomeeënaarde: nuttig, maar niet zonder kanttekening
Diatomeeënaarde wordt veel aanbevolen, maar het fijne stof kan ook luchtwegirritatie veroorzaken bij kippen én bij jezelf als het ingeademd wordt. Strooi het daarom buiten of in een goed geventileerde ruimte, draag een mondkapje, en vermijd grote hoeveelheden los stof in een afgesloten hok. Gebruik het gedoseerd in plaats van rijkelijk uit te strooien.
Strooi het poeder tussen de veren, vooral rond nek, oksels en cloaca waar luizen zich concentreren. Masseer het poeder voorzichtig in het verenkleed zonder de ogen of snavel te raken. Behandel alle kippen tegelijk om herbesmetting te voorkomen.
Chemische luizensprays werken sneller dan natuurlijke middelen. Merken zoals Ardap en Johnson's hebben speciale formules voor kippenluizen. Volg altijd de doseerinstructies en respecteer de wachttijd voor eieren.
Stofbaden stimuleren als natuurlijke preventie
Kippen gebruiken stofbaden om parasieten natuurlijk te bestrijden. Een goed stofbad bevat fijn, droog zand dat luizen verstikt en uitdroogt. Een gemiddeld stofbad duurt zo'n 30 minuten — kippen nemen er uitgebreid de tijd voor.
Maak een stofbadplek van 1 bij 1 meter met een diepte van 20 centimeter. Zorg dat het stofbad droog blijft door een afdak of overkapping — juist tijdens regenachtige dagen ontstaan vaak uitbraken, omdat kippen dan niet kunnen stofbaden. Vervang de inhoud elke maand om de effectiviteit te behouden.
Preventie en nazorg
Regelmatige controles voorkomen grote problemen
Controleer je kippen elke 2-3 weken op parasieten door de veren tussen nek en vleugelbasis uit elkaar te halen. Pak de kip rustig vast en kijk met een zaklamp tussen de veren. Vroege ontdekking maakt behandeling veel eenvoudiger. Vergeet daarbij de poten niet — kalkpootmijt wordt vaak pas laat opgemerkt omdat de focus meestal op de veren ligt.
Let ook op gedragsveranderingen zoals meer krabben, onrust tijdens het slapen of verminderde activiteit. Deze signalen kunnen wijzen op een beginnende parasietenbesmetting voordat je de beestjes zelf ziet.
Nieuwe kippen vormen een risicofactor. Houd nieuwe dieren altijd enkele weken apart en controleer ze extra goed voordat je ze bij de bestaande groep doet. Een goede quarantaineprocedure voorkomt dat problemen zich verspreiden naar je hele koppel.
Omgevingsfactoren die besmetting bevorderen
Vochtige omstandigheden helpen mijten en luizen om zich sneller te vermeerderen. Zorg voor goede ventilatie in het kippenhok en voorkom ophoping van vocht door morsen van drinkwater.
- Reinig drinkbakken wekelijks om algengroei tegen te gaan
- Vervang vochtige bodembedekking direct
- Zorg voor luchtcirculatie zonder tocht te creëren
- Controleer op lekkages in dak of wanden
- Plaats het hok niet in permanent schaduwrijke, vochtige hoeken
Overbezetting maakt parasieten-uitbraken waarschijnlijker. Kippen die te dicht op elkaar zitten hebben meer stress en een zwakkere weerstand. Houd je aan de regel van minimaal 4 vierkante meter uitloop per kip.
Wilde vogels kunnen parasieten introduceren. Een goed afgesloten ren houdt niet alleen roofdieren buiten, maar vermindert ook contact met wilde vogels die mijten en luizen kunnen meebrengen.
Veelgemaakte fouten bij parasietenbestrijding
Onvolledige behandeling en te vroeg stoppen
De grootste fout is het behandelen van alleen de kippen zonder het hok aan te pakken, of omgekeerd. Mijten kunnen wekenlang zonder gastheer overleven, dus een gedeeltelijke behandeling lost niets op.
Veel houders stoppen de behandeling zodra ze geen parasieten meer zien. Maar eitjes kunnen nog uitkomen na de eerste behandeling. Herhaal daarom altijd na 7-10 dagen om de cyclus volledig te doorbreken.
Een tweede veel voorkomende fout is het niet behandelen van alle kippen tegelijk. Parasieten springen makkelijk over tussen dieren, dus één besmette kip besmet snel de hele groep opnieuw. Een derde fout: kalkpootmijt behandelen met een mijtenspray bedoeld voor bloedmijt — dat werkt niet, omdat de mijt zich onder de beenschubben verschuilt.
Overdosering en verkeerd gebruik van middelen
Meer is niet altijd beter bij parasietenbestrijding. Overdosering van chemische middelen kan kippen ziek maken of leiden tot langere wachttijden voor eieren. Volg altijd exact de doseerinstructies op de verpakking.
- Gebruik nooit hondenvlooiensprays op kippen — deze zijn te sterk
- Mix verschillende behandelingsproducten niet door elkaar
- Spuit niet direct in ogen, snavel of neusgaten van kippen
- Behandel geen zieke of verzwakte dieren zonder dierenarts te raadplegen
- Bewaar behandelingsproducten op een koele, droge plek buiten bereik van kinderen
Lees voor gebruik altijd de bijsluiter en let op contra-indicaties. Sommige producten zijn niet geschikt voor leghennen of vereisen langere wachttijden.
Zorg voor gezonde kippen door parasieten tijdig te herkennen en effectief te behandelen.
Artikel samenvatting
Mijten en luizen bij kippen herken je aan veranderd krabgedrag en beschadigde veren. "Bloedluis" is officieel een mijt, geen luis; mijten hebben 8 poten, luizen 6. Bloedmijt leeft vooral in het hok en komt 's nachts eten, luizen leven permanent op de kip. Kalkpootmijt is een derde, apart probleem dat zich onder de beenschubben bevindt en een andere behandeling vraagt. Een wit doekje over de zitstok of een zelfgemaakte mijtenval helpen bij vroege opsporing. Effectieve behandeling vereist een gecombineerde aanpak van zowel de dieren als hun leefomgeving, met aandacht voor herhaling na 7-10 dagen.
Gerelateerde artikelen
Veelgestelde vragen
Je kip krabt overdag meer dan normaal, vooral rond nek en staart. De veren zien er dof uit en je vindt rode of grijze puntjes op de zitstokken. De snelste test: veeg met een wit doekje over de onderkant van de zitstok — rode of grijze strepen wijzen op bloedmijt.
Een mijt. De naam "bloedluis" is misleidend; het diertje (Dermanyssus gallinae) is officieel de rode vogelmijt. Een betrouwbaar onderscheid onder de loep: mijten hebben 8 poten, luizen hebben er 6. Mijten leven vooral in het hok en komen 's nachts eten; luizen leven permanent op de kip.
Kalkpootmijt is een aparte mijtensoort die onder de beenschubben leeft, niet in de veren. Je herkent het aan uitgezette, witte schubben op de poten. Behandel het met vaseline of olie op de poten — een gewone mijtenspray werkt niet, omdat de mijt zich onder de huid verschuilt.
Bloedmijten kunnen mensen bijten maar overleven niet lang op mensenhuid. Je kunt jeukende bultjes krijgen na contact met besmette kippen, maar de mijten verdwijnen vanzelf.
Preventief elke 6-8 weken een grondige reiniging en behandeling. In de zomer vaker controleren omdat mijten zich sneller vermeerderen bij warmte. Herhaal elke behandeling na 7-10 dagen om uitkomende eitjes ook te raken.
Kiezelgur en bloedluisbakjes met olie kunnen helpen als preventie maar lossen een ernstige besmetting niet op. Let bij diatomeeënaarde op luchtwegirritatie door het fijne stof — gebruik het gedoseerd. Professionele sprays of poeders zijn effectiever bij een echte parasietenplaag.
Afsluiting
Mijten en luizen horen bij het kippen houden, maar hoeven geen grote problemen te worden als je ze tijdig herkent. Weet welke parasiet je hebt — bloedmijt, luis of kalkpootmijt — want elke soort vraagt een andere aanpak. Regelmatige controles, een schone leefomgeving en een snelle test met een wit doekje vormen je eerste verdedigingslinie. Bij twijfel over de ernst van een besmetting is het verstandig om contact op te nemen met je dierenarts. Met de juiste kennis en aanpak houd je je kippen gezond en comfortabel, vrij van hinderlijke parasieten.