Kippenvoer kiezen: wat past bij leg, rui en rust?
Legkorrel bevat 16-18% eiwit en ondersteunt eierproductie, terwijl ruivoer met 20-22% eiwit helpt bij nieuwe veren. Onderhoudsvoer met 14-16% eiwit is voldoende voor kippen die niet leggen. Maar het juiste voer kiezen is meer dan een eiwitpercentage: calcium voor de eierschaal werkt het beste als je het apart aanbiedt, en de vorm van het voer (korrel of meel) bepaalt of je kippen daadwerkelijk binnenkrijgen wat erin zit.
📌 Belangrijk om te weten
- Legkorrel (16-18% eiwit) voor leg, ruivoer (20-22%) tijdens rui, onderhoudsvoer (14-16%) voor rust
- Bied oestergrit los aan naast het voer — hennen nemen dit vooral 's avonds op, vooruitlopend op de nachtelijke schaalvorming
- Schakel over in 7 dagen: geleidelijk meer nieuw voer mengen met het oude
- Korrel heeft de voorkeur boven meel — voorkomt dat kippen selectief eten en de voedingsbalans verstoren
- Strooivoer/graan is een aanvulling (max een handje per kip per dag), niet de basisvoeding
Wanneer heb je welk type kippenvoer nodig?
Legperiode: legkorrel met 16-18% eiwit
Een kip die regelmatig legt heeft extra energie en eiwit nodig voor eierproductie. Legkorrel bevat 16-18% eiwit, plus de vitamines en mineralen die nodig zijn voor een goede legprestatie. Je herkent een actieve legperiode aan eieren die 5-6 dagen per week komen, stevige eierschalen en een heldere, rode kam.
De meeste hennen leggen van maart tot oktober het meest actief. In deze periode eet een kip 120-140 gram legkorrel per dag.
Rui: extra eiwit voor nieuwe veren
Tijdens de rui verliest je kip oude veren en groeit er een nieuw verenkleed. Dit kost veel eiwit omdat veren voor 85% uit keratine bestaan. Ruivoer bevat 20-22% eiwit, duidelijk meer dan normaal voer. Je ziet dagelijks verse veren op de grond liggen en de eierproductie daalt flink of stopt helemaal.
De meeste kippen ruien tussen augustus en november. Een ruiende kip eet vaak minder, ongeveer 100-120 gram per dag, maar heeft wel hoogwaardig eiwit nodig. Zonder voldoende eiwit groeit het nieuwe verenkleed slecht aan en blijft je kip er pluizig en onverzorgd uitzien.
Het mechanisme: calcium en de avondklok van je kippen
Een eierschaal wordt vooral 's nachts gevormd
Het grootste deel van de eierschaal wordt opgebouwd in de laatste uren voordat het ei wordt gelegd — vaak 's avonds en 's nachts, terwijl de kip op stok zit en niet eet. Op dat moment kan ze niet "even bijeten" als er te weinig calcium beschikbaar is. Het lichaam moet dan calcium uit reserves halen, wat op de lange termijn ten koste gaat van het beendergestel.
💡 Waarom calcium in voer alleen niet genoeg is
Legkorrel bevat doorgaans rond de 3,5-4% calcium, maar dat is verspreid over de hele dag opgenomen voer — precies op het moment dat de schaal 's nachts wordt opgebouwd, is dat voer al lang verwerkt.
Oestergrit (schelpengrit) werkt anders: het is grof en lost langzaam op in de spiermaag. Het blijft daar liggen en geeft calcium geleidelijk vrij, ook tijdens de nacht.
Hennen weten dit zelf goed aan te voelen: ze nemen vaak gericht tegen de avond, vlak voordat ze op stok gaan, extra oestergrit op — vooruitlopend op de nachtelijke schaalvorming. Daarom werkt het beste: bied oestergrit los aan in een apart bakje, naast het voer, zodat de hen zelf kan bijsturen wanneer ze het nodig heeft.
Waarom hanen er niets mee doen
Hanen leggen geen eieren en hebben dus geen verhoogde calciumbehoefte. Als je oestergrit los aanbiedt naast het voer, zul je zien dat hanen er doorgaans weinig van eten — hun lichaam vraagt er simpelweg niet om. Dit is volkomen normaal en geen reden tot zorg.
Als het toch misgaat: niet zomaar meer calcium strooien
Te veel calcium is ook een probleem
Zie je ondanks legkorrel én los oestergrit toch dunne of zachte eierschalen, dan is "gewoon meer calcium geven" niet de oplossing. Een overschot aan calcium remt namelijk de opname van fosfor, dat ook nodig is voor een sterke eierschaal. De oorzaak ligt dan vaak bij timing, stress, licht, water of leeftijd. Een uitgebreid stappenplan om de echte oorzaak te vinden vind je in dunne eierschaal bij kippen: oorzaken en oplossingen.
Hoe herken je of je voer moet aanpassen?
Signalen voor omschakeling naar ruivoer
Het begint vaak subtiel: je vindt af en toe een los veertje in het hok. Binnen een week zie je echter duidelijk meer veren op de grond en in de nestboxen. Vaak ontstaat er ook onrust in de groep omdat ruiende kippen geïrriteerd zijn en zich minder goed kunnen reguleren.
- Dagelijks verse veren in hok en ren
- Kale plekken zichtbaar op nek, rug of flanken
- Eierproductie daalt van 5-6 naar 1-2 per week
- Kippen zijn minder actief en zoeken warme plekken op
Wanneer terug naar onderhoudsvoer
Zodra je kip er weer volledig bevederd uitziet en de eerste eieren komen, kun je overstappen op onderhoudsvoer. Dit duurt meestal 6-8 weken na het begin van de rui. Let op dat het nieuwe verenkleed dicht en glanzend is voordat je omschakelt.
Oudere kippen die weinig of niet meer leggen hebben het hele jaar door onderhoudsvoer nodig. Dit bevat 14-16% eiwit, voldoende voor dagelijks onderhoud maar niet voor eierproductie. Senior hennen hebben vaak andere behoeften die je moet herkennen.
Stap voor stap omschakelen tussen voeders
7-dagen overschakelschema
- Dag 1-2: 75% oud voer, 25% nieuw voer door elkaar mengen
- Dag 3-4: 50% oud voer, 50% nieuw voer
- Dag 5-6: 25% oud voer, 75% nieuw voer
- Dag 7: 100% nieuw voer
- Extra tijd nemen bij kippen die selectief eten of het nieuwe voer mijden
Plotseling omschakelen kan darmklachten veroorzaken omdat kippen een gevoelige spijsvertering hebben. Je merkt dit aan waterige mest, verminderde eetlust of onrustig gedrag rond de voerbak. Met een geleidelijke overgang voorkom je deze problemen.
Wat als je kippen het nieuwe voer weigeren
Sommige kippen zijn kieskeurig en pikken alleen hun favoriete stukjes uit gemengd voer. Schakel dan langzamer over: blijf langer op elke mengverhouding totdat ze alles opeten. Controleer ook of het voer nog vers ruikt en niet ranzig geworden is — oud voer kan bitter smaken en wordt daarom gemeden.
Kwaliteit van kippenvoer herkennen
Ingrediëntenlijst en eiwitpercentage controleren
Graan moet als eerste ingrediënt op het etiket staan, gevolgd door eiwitbronnen zoals vismeel of sojameel. Vermijd voer met veel "bijproducten" of "dierlijk eiwit" zonder specificatie — deze vage termen verbergen vaak mindere kwaliteit.
Het eiwitpercentage staat altijd op de voerverpakking vermeld. Voor leghennen zoek je 16-18%, voor ruiende kippen 20-22% en voor onderhoud 14-16%. Controleer ook wat je extra mag bijvoeren om tekorten te voorkomen.
Korrel of meel: waarom de vorm van het voer telt
Naast samenstelling bepaalt ook de vorm van het voer of je kippen daadwerkelijk binnenkrijgen wat erin zit. Legkorrel (pellets) heeft de voorkeur boven legmeel, omdat elke korrel een mini-mix is van alle voedingsstoffen samen. Bij meel kunnen kippen selecteren: ze pikken de lekkerste of grootste deeltjes eruit en laten de rest liggen. Het resultaat is dat de zorgvuldig samengestelde voedingsbalans op het etiket niet overeenkomt met wat je kip daadwerkelijk binnenkrijgt — nog vóór er sprake is van enige omschakeling.
Legmeel kan wel een functie hebben in specifieke situaties, zoals een aanvulling voor kuikens of als basis om medicatie of supplementen doorheen te mengen. Maar als basisvoer voor volwassen leghennen is korrel het praktischer en consistentere keuze.
Verschil tussen goedkoop en duur voer
Goedkoop voer bevat vaak veel vullers zoals rijstzemelen of plantaardige bijproducten. Je kippen eten dan meer volume voor minder voedingswaarde, wat tot meer mest en hogere totaalkosten leidt. Kwaliteitsvoer is geconcentreerder en wordt efficiënter benut. Duur voer is niet automatisch beter, maar check wel de verhoudingen: voer met 40% graan, 25% soja en duidelijk genoemde vitamines en mineralen presteert meestal beter dan goedkope alternatieven met vage omschrijvingen.
Veelgemaakte fouten bij voerkeuze
Te lang hetzelfde voer geven
Veel houders blijven het hele jaar legkorrel geven omdat het "goed gaat". Dit overbelast het spijsverteringsstelsel van niet-leggende kippen en kan nierproblemen veroorzaken door teveel eiwit. Kippen die niet leggen hebben geen 18% eiwit nodig en kunnen daar juist ziek van worden.
Omgekeerd geven sommige houders permanent onderhoudsvoer om kosten te besparen. Leggende hennen krijgen dan te weinig eiwit, wat tot verminderde legprestatie en uitputting leidt. Dunne eierschalen zijn vaak het eerste teken van verkeerde voeding.
Verschillende voeders door elkaar mengen
Soms denken houders dat mengen van legkorrel en onderhoudsvoer een "gemiddeld" voer oplevert. Dit werkt niet omdat de verhoudingen niet kloppen en kippen selectief kunnen eten — ze kiezen vaak de grootste of lekkerste brokken en laten andere delen liggen. Hetzelfde probleem ontstaat bij verschillende leeftijden bij elkaar: jonge hennen hebben ander voer nodig dan oudere. Splits de groep tijdens voeren of kies een compromisvoer dat voor beide geschikt is.
Strooivoer als basisvoeding in plaats van aanvulling
Een handje graan (mais, tarwe, gerst) als avondtraktaat of scharrelvoer is geen probleem — het stimuleert natuurlijk zoekgedrag en kippen genieten ervan. Het wordt een probleem zodra strooivoer een groot deel van het dagrantsoen vormt. Graan alleen bevat te weinig eiwit, calcium en vitamines voor een leghen. Dit is een sluipend probleem: de kip blijft eten, lijkt tevreden, maar de legprestatie en eierschaalkwaliteit dalen geleidelijk zonder dat er een directe aanleiding lijkt te zijn.
Vuistregel
Houd strooivoer/graan op maximaal een handje per kip per dag. Compleet voer (legkorrel, ruivoer of onderhoudsvoer) blijft de basis en moet vrij beschikbaar zijn. Als je merkt dat je meer graan dan korrels strooit, is het tijd om de verhouding te herzien.
Ontdek meer over kippenvoeding en de beste verzorgingstips voor gezonde, gelukkige kippen.
Artikel samenvatting
Het juiste kippenvoer kiezen hangt af van wat je kippen op dat moment doen: leggen, ruien of rusten. Legkorrel met 16-18% eiwit ondersteunt eierproductie, ruivoer met 20-22% eiwit helpt bij nieuwe veren en onderhoudsvoer met 14-16% eiwit is voldoende voor rustperiodes. Schakel geleidelijk over in 7 dagen om darmproblemen te voorkomen. Bied oestergrit altijd los aan naast het voer — hennen nemen dit vooral 's avonds op voor de nachtelijke schaalvorming, en bij problemen is "meer calcium" niet automatisch de oplossing. Kies korrel boven meel om selectief eten te voorkomen, en houd strooivoer/graan op maximaal een handje per kip per dag als aanvulling, niet als basis.
Gerelateerde artikelen
Veelgestelde vragen
De eierschaal wordt vooral 's nachts gevormd, terwijl de kip op stok zit en niet eet. Calcium uit voer is verspreid over de dag al opgenomen. Oestergrit is grof en lost langzaam op in de spiermaag, waardoor het ook 's nachts calcium vrijgeeft. Hennen nemen hier zelf 's avonds gericht van — bied het daarom los aan in een apart bakje.
Schakel over naar ruivoer zodra je kippen merkbaar beginnen te ruien, meestal tussen augustus en oktober. Je ziet dan dagelijks veren in het hok en de eierproductie daalt duidelijk.
Voor de meeste situaties wel. Bij korrel zit elke voedingsstof verdeeld over elk korreltje, waardoor kippen niet kunnen selecteren. Bij meel pikken kippen de lekkerste deeltjes eruit en laten de rest liggen, waardoor de voedingsbalans in de praktijk afwijkt van wat op het etiket staat. Meel kan wel nuttig zijn als aanvulling voor kuikens of om supplementen doorheen te mengen.
Ja, als aanvulling. Een handje graan per kip per dag als scharrelvoer of avondtraktaat is geen probleem. Maar zodra strooivoer een groot deel van het dagrantsoen wordt, ontstaan tekorten aan eiwit, calcium en vitamines — graan alleen is daarvoor te onvolledig. Compleet voer blijft de basis.
Een legkip eet gemiddeld 120-140 gram per dag, een ruiende kip 100-120 gram en een kip in rust 80-100 gram. Dit varieert per ras en seizoen.
Schakel langzamer over: blijf langer op elke mengverhouding totdat ze alles opeten. Controleer ook of het voer nog vers ruikt en niet ranzig is geworden — oud voer kan bitter smaken en wordt daarom gemeden.
Afsluiting
De basis van gezonde kippen begint met het juiste voer op het juiste moment. Door te letten op wat je kippen doen — leggen, ruien of rusten — kun je precies het voer kiezen dat ze nodig hebben. Maar voerkeuze stopt niet bij het eiwitpercentage: bied oestergrit los aan zodat hennen zelf kunnen bijsturen voor de nachtelijke schaalvorming, kies korrel boven meel om selectief eten te voorkomen, en houd strooivoer als kleine aanvulling. Met een geleidelijke overschakeling van 7 dagen en deze aandachtspunten houd je je kippen in topconditie.